HaberhayvanlarÖzel Haberler

Köstebek : Hassas burunlu canlılar

Köstebek, toprağın altında yaşayan, genelde varlığını tahmin ettiğimiz ama görmediğimiz bir canlıdır. Bir yerde minik toprak tepeleri gördüğümüzde orada köstebek olduğunu düşünürüz. Aslında sadece köstebek değil toprağın altında yaşayan kör fare gibi diğer bazı canlılarda benzer toprak tepelerinden yaparlar. Bu da köstebek ve kör farenin sıklıkla karıştırılmasına sebep olur. Köstebekler toprağın altında açtıkları galerilerde yaşarlar. Genelde gözleri körelmiş olan bu canlılar toprak altında yaşama uyum sağlamışlardır. Dünyada pek çok bölgede yaşarlar. deniz seviyesinden, yüksek rakımlara kadar bulunabilirler. Ancak çöl ekosisteminde yaşayamazlar. 

köstebek

Köstebeklerin sivri burnu ve güçlü ön üyeleri bulunur.

Köstebekler ne yer? Toprağın altında yaşadığı için belki de ilk akla gelen bitki kökleri olacaktır. Ancak köstebekler herbivor değillerdir. Yani bitkilerle beslenmezler. Toprağın altında sıkça bulunan bir başka canlı grubu, böceklerle ve solucanlarla beslenirler. Toprak altındaki böceklerle beslenen köstebekler ve diğer böcekçiller Insectivora takımında yer alır. Insectivora takımında köstebeklerden başka kirpileri ve sivrifareleri de kapsar. Köstebeklerin kimi zaman toprak üstünde de böcek avladıkları görülmüştür.

Eimer organı

Görme duyusu körelmiş olan ve toprak altında yaşayan Köstebekler bir şeyin yenilebilir olup olmadığını burunları ile algılarlar. Burunlarına mikroskopla bakılınca bal peteği benzeri bir desen dikkat çeker. Bu bal peteği görünümü, epidermis hücrelerinden köken alan ve içinde sinir uçları barındıran Eimer organı olarak adlandırılan yapıdan kaynaklanır. Köstebekler Eimer organı barındıran burunlarıyla kolayca avlarını tespit edebilirler. Köstebekler toprağı ön üyeleriyle kazarlar. Bu sebeple tırnakları keskin ve kuvvetlidir. Toprak üstünde ise küçük ve sık olmayan tümsekler oluştururlar.

Köstebek tümseği

Köstebek tümseği

Türkiye’deki köstebek türleri

Memeli hayvanlar sınıfında Talpidae familyasında köstebekler sınıflandırılmıştır. Köstebeklerin 9 farklı türü bulunmaktadır. Dünya’nın pek çok noktasında yayılış gösteren köstebek türleri, Türkiye’de de yaşam alanına sahiptir. Türkiye’de ilk defa Gaziantep’te 1884 yılında Milne-Edwards tarafından köstebek tanımlanmış ve literatüre geçirilmiştir. Türkiye’de dört tane köstebek türü vardır. Bu türler:

  • Talpa caucasica (Kafkas Köstebeği), Doğu Karadeniz bölgesinde bulunur.

  • Talpa davidiana (Acem Köstebeği), Toros dağlarının yüksek kesimlerinde bulunur.

  • Talpa europaea (Avrupa Köstebeği), Trakya bölgesinde bulunur.

  • Talpa levantis (Karadeniz Köstebeği), KAradeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinin bazı kesimlerinde bulunur.

İlginç bir köstebek türü: Yıldız Burunlu Köstebek 

Talpa cinsindeki köstebekler morfolojik olarak birbirlerine çok benzerler. Bu sebeple kolayca hangi tür olduğunu ayırt etmek mümkün olmayabilir. Ancak diğer cinslerde çok farklı köstebek türleri bulunabilir. Bunlardan en çok dikkat çekeni ise yıldız burunlu köstebek olarak anılan Condylura cristata türüdür.

yıldız burunlu köstebek

Yıldız Burunlu Köstebek

Yıldız burunlu köstebeğin burnunda 22 tane parmağa benzer tentakül (dokunaç) bulunur. Bu tentaküllü burunu sadece koku algılamak ve solunum için kullanmazlar. Dokunma ve çevreyi algılamak için de kullanırlar.

Eimer organı

Yıldız burunlu köstebekte Eimer organı, Catania, Kenneth C. “Ultrastructure of the Eimer’s organ of the star‐nosed mole.” Journal of Comparative Neurology 365.3 (1996): 343-354.

Köstebeklerin çoğunun burnunda bulunan Eimer organı, yıldız burunlu köstebekte çok daha gelişmiştir. Böylece avlarını çok hızlı bulabilirler. Yıldız burunlu köstebekler Kuzey Amerika’da bulunurlar. 

Köstebek – Körfare farkı

  • Köstebekler böcekçildir, böcekler ve omurgasızlarla beslenir. – Körfareler bitkilerle beslenir.
  • Köstebekler toprağı ön üyeleriyle kazar. – Körfareler ön dişleriyle kazarlar.
  • Köstebeklerin toprak üstü tümsekleri daha küçüktür. – Köfarelerin toprak üstü tümsekleri büyükçe ve daha sık olur.

Kaynaklar:

Marasco, Paul Douglas. The Stucture and Function of Eimer’s Organ in the Mole. Diss. 2006.

Catania, Kenneth C. “Ultrastructure of the Eimer’s organ of the star‐nosed mole.” Journal of Comparative Neurology 365.3 (1996): 343-354.

Selçuk, Ahmet Yesari, Alaettin Kaya, and Haluk Kefelioğlu. “Differences in shape and size of skull and mandible in Talpa species (Mammalia: Eulipotyphla) from Turkey.” Zoology in the Middle East65.1 (2019): 20-27.

https://trdizin.gov.tr/publication/projectDetail.xhtml

Yazar Hakkında

Hacettepe Biyoloji Bölümünden 2011 yılında mezun olduktan sonra ODTÜ’de Antik DNA çalışmaları ile lisans üstü eğitimini sürdürmüştür. Lisans eğitiminde ve daha sonrasında ekoloji ve popülasyon ile ilgilenmiş olup, vektör ekolojisi üzerine çalışmaları ve yayınları bulunmaktadır. ODTÜ’de lisans üstü çalışmalarına devam ederken biyoteknoloji girişimciliğine adım atmış olup, Türkiye’de inovatif biyoteknoloji ekosisteminin gelişmesi için çalışmalarına devam etmektedir. Bildiklerini ve öğrendiklerini paylaşmaktan büyük mutluluk duyan Elçin, doğrulanabilir Türkçe bilimsel yayın kaynaklarının az olmasından rahatsız olmuş ve ortağı Emre ile birlikte Bilimma'yı kurmuştur. Ekim 2016'dan itibaren bilimsel haber ve bilgilerin sorgulanabilir kaynaklarla insanlara ulaşması için yazılar yazmaktadır. Fotoğraf çekmek, arazi çalışmalarına katılmak ve gezmek başlıca ilgi alanları olup, ERES Biyoteknoloji'de projelerini sürdürmektedir.
Bilim dünyasının son haberlerini kaçırmamak için eposta bültenimize hemen üye olun.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir