Özel HaberlerTürkiye

KLİMİK aşı karşıtı iddialara tek tek yanıt verdi

Aşı karşıtı söylemler artıyor; sonuç olarak aşıyı reddedenler ve beraberinde kızamık gibi hastalıkların vaka sayısı da artıyor. Bilim insanları, tıpçılar ısrarla “aşı yalnızca bireysel değil, toplum sağlığı içindir de” şeklinde ifadelerde bulunmasına rağmen, toplumda hızla aşı reddi artıyor. Aşıyı reddeden insanların neden böyle bir karara vardıkları ise tartışmanın diğer bir boyutu. Bir kesim gazetecinin de (Soner Yalçın gibi) belki insanların bu düşüncesinde etkisi olabilir. Ama bu etkinin teorik olarak olumlu, sağlık açısından ise olumsuz bir etki olduğunu belirtelim.

Aşı karşıtları, çocuklarına aşı yaptırmayarak hem kendi çocukları üzerinde hem de toplum sağlığı üzerinde büyük bir sorumsuzluğa sebep oluyor desek yanlış olmaz. Çünkü, çocuklarımız bizim deney mekanizmalarımız olmadığı gibi, toplum da bizim sorumsuzluğumuz yüzüne patlak verecek bir salgından etkilenmemeli. Deneme-yanılma yöntemleri ile insanlar üzerinde kullanılmadan önce defalarca bilimsel yöntemlerle denenen tıbbi yöntemler hakkında artan karşıt söylem ve eylemler, olası salgınları beraberinde getirebilir. Hastalık vakalarındaki artışı göz önünde bulundurursak ve aşı karşıtlığı bu şekilde istikrarlı devam ederse, önümüzdeki yıllarda ne yazık ki salgınlar patlak verecektir. Peki öyle bir durumda, şu an içi boş iddialarla aşı karşıtlığı yapanlar, gelecek tepkiler sonrası acaba kendilerini nasıl savunacak?

KLİMİK (Türk Klinik Mikrobiyoloji Ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği) aşı karşıtı iddialara yanıt veren bir yazı yayımladı. Dernek, aşı karşıtı 10 iddia belirledi ve bu iddialara tek tek cevap verdi.

Aşılama ile kabakulak vaka sayısı 12 yılda 20 binden 419’a düştü

İDDİA 1: Hastalıklar, sağlıklı yaşam koşulları ve temiz gıda/su temini sayesinde aşılamalardan önce ortadan kalkmaya başlamıştır.

Bu gibi ifadeler aşı karşıtı literatürde çok yaygındır, niyet aşıların gerekli olmadığını düşündürmektir. Daha iyi bir beslenme, temiz içme suyu, başta antibiyotikler olmak üzere tıbbi tedavilerin gelişmesi sağ kalım oranlarını artırmıştır. Daha az kalabalık ve sağlıklı yaşam koşulları hastalık bulaşını azaltmıştır. Bunlar doğrudur.

Ancak bir hastalığın görülme sıklığının yıllar içindeki değişimine bakıldığında aşıların ne kadar etkili olduğu şüphe götürmez bir şekilde görülür. Örneğin yıllar boyunca periyodik iniş çıkışlar olsa da kızamık görülme sıklığında gerçek kalıcı düşüş 1963’de kızamık aşı lisansının alınması ve kızamık aşısının yaygın kullanılmaya başlamasıyla örtüşmektedir.

Benzer düşüş, çocuklarda öldürücü solunum yolu infeksiyonları ve menenjit yapan Haemophilus influenzae’ya karşı aşı geliştirilmesiyle de yaşanmıştır. Üstelik bu düşüş sosyoekonomik düzeyi yüksek olan gelişmiş batı ülkelerinde ve yakın zamanlarda gözlenmiştir (ABD’de 1990’da yılda 20.000 olgudan 1993’de 1.419 olguya). Benzer örnekler ülkemizden de verilebilir: Türkiye’de de kabakulak olgu sayısı 2005 yılında 20.000 iken yaygın aşılama ile 2017’de 419’a düşmüştür.

İDDİA 2: Bir salgın ortaya çıktığında hastalanan kişilerin çoğu aşı olanlardır. Aşılar etkisizdir.

Bu, bilimi alet ederek yalan söyleme taktiği ile üretilmiş bir iddiadır. Salgınlarla seyreden çocukluk çağı hastalıklarında gerçekten de hastalananların sayıca çoğunluğu aşılı olanlar olabilir. Ancak bu aşıların etkisiz olduğunu göstermez. Şöyle ki; aşılanan çocuğu riske atmamak amacıyla aşının içine ölü veya zayıflatılmış virüs konulduğundan ve çocuğun bağışıklık sistemi ile ilgili nedenlerden dolayı hiçbir aşı yüzde 100 etkili değildir. Aşılanan çocukların ortalama  yüzde 85-95’i korunurken yüzde 5-15’inde aşıya rağmen hastalık gelişebilir. Toplumda aşılanmış çocukların sayısı aşılanmayanlara kıyasla çok fazla olduğu için hastalananlar arasında aşılanmış çocukların oranı da fazla olacaktır. Ancak bu aşılanan çocukların yüzde 90’ının korunurken aşılanmayanların yüzde 100’ünün hastalandığı gerçeğini değiştirmemektedir.

Hastalıklar aşıdan daha mı az zararlı? Peki, çocuk felci infeksiyonu sonrası kalıcı felç geçirmek desek?

Fawad Rahmani, 2 yaşında iken çocuk felci geçiren Afgan bir çocuk. Fotoğrafın çekildiği yıl olan 2016’da 11 yaşında idi. Afganistan, çocuk felci ile mücadele eden az sayıda ülkeden biri. Ülkemizde benzer görüntüler olmadığı için aşı karşıtlığı yapmak nispeten kolay olabiliyor. Foto; Getty Images:Paula Bronstein

İDDİA 3: Aşı olmaktansa hasta olmak daha iyidir; çünkü aşılar hastalığın kendisi kadar koruyucu değildir.

Hastalığı geçirmek de aşılanmak kadar (bazı durumlarda daha fazla) bağışıklık oluşturur. Ancak aşılanmak yerine hastalığın kendisini geçirerek bağışıklık kazanmanın ağır bedelleri olabilir: Kızamığa bağlı ensefalit, körlük ve ölüm, kızamıkçığa bağlı doğum kusurları, bakteriyel menenjit sonrasında zeka geriliği ve sinir hasarı, çocuk felci infeksiyonundan sonra kalıcı felçler, Hepatit B virüsüne bağlı olarak karaciğer kanseri veya ölüm gibi ağır bedeller ödenebilir.

İDDİA 4: Küçük bir bebeğe çok sayıda aşı yapmak (çok ve çeşitli antijen vermek) bağışıklık sisteminin çalışmasını bozarak pek çok hastalığa yol açabilir.

Bebekler doğumdan itibaren her dakika çok sayıda yabancı antijenle karşılaşırlar. Annesinin vücudundan ve çevreden çok sayıda mikroorganizma bebeğin vücuduna yerleşir. Bebek ek gıda almaya başladığında ise gıdalarla çok sayıda mikroorganizma ve farklı antijenlere maruz kalır. Geçirdiği nezle gibi infeksiyonlar antijenik uyarıya sebep olur.  Basit bir nezle 4-10 farklı antijen, beta infeksiyonu 25-50 farklı antijenle karşılaşması demektir. Aşılarla verilen antijenlerin sayısı çocuğun karşılaştıklarının yanında karşılaştırılamayacak kadar az miktardadır. Aşılama doğadakinin aksine kontrollü bir antijenik uyarımdır. Bilimsel veriler aynı anda farklı aşılar yapmanın bağışıklık sistemi üzerinde olumsuz bir etkiye neden olmadığını ayrıca yan etkinin de artmadığını göstermektedir.

Anne sütü kızamık, tetanoz, difteriyi engelleyebilir mi?

İDDİA 5: Anne sütü, içeriğindeki maddelerle bebeği infeksiyonlardan korur. Bebeklere ilk iki yaşta çok sayıda aşı yapmaktansa iki yaşına kadar anne sütü vermek yeterlidir.

Anne sütünün infeksiyonlardan koruduğu bilimsel bir gerçektir. Hatta hekimler anne sütünü bebeğin ilk aşısı olarak tanımlar ve bebeğin anne sütüyle beslenmesini teşvik ederler. Ancak aşılar olmadan tek başına anne sütü, kızamık, kızamıkçık, tetanoz, difteri gibi öldürücü hastalıklardan koruyamaz. Üstelik bu hastalıklar sadece yaşamın ilk iki yılında görülmezler, yani sadece çocukluk hastalığı değildirler. Aşılanmamış bir çocuk erişkin yaşa kadar bu hastalıklara yakalanmazsa mutlaka erişkin yaşta yakalanacaktır. Anne sütü tam bir koruma sağlamayacağı gibi kesilir kesilmez koruyucu etkisi de ortadan kalkar. Oysa aşıların etkisi (belli aşılarda ek dozlar yapılmak kaydıyla) ömür boyu devam eder.

Türkiye’nin sürekli göç alan bir ülke olduğu unutulmamalı

İDDİA 6: Ülkemizde aşıyla önlenebilir hastalıklar kaybolmaya yüz tuttuğu için çocuklarımıza aşı yaptırmamıza gerek yoktur.

Ülkemizde aşıyla önlenen çocukluk çağı hastalıklarının çok azaldığı doğrudur. Bu hastalıkların artık unutulacak kadar nadir görülmesinin nedeni yıllardır başarılı bir şekilde uygulanmakta olan bağışıklama programlarıdır. Ülkemizde doğan çocukların yüzde 90’dan fazlası aşılarını tamamladığı içindir.  Ancak halen dünyanın pek çok bölgesinde bu hastalıklar görülmektedir ve artan seyahatler, göç ve mültecilik gibi nedenlerle çok kolayca sınırları aşabilmektedir. Aşılanma oranlarının biraz azalması, örneğin kızamık için yüzde 95’in altına düşmesi, salgının görülmesi için yeterlidir. Nitekim ülkemizde 2011’de 105 kızamık olgusu (çoğu dışarıdan gelen kişiler) varken 2013’te salgın yaşanmış ve sayı 7.405’e çıkmıştır.

İDDİA 7: Aşıların içinde koruyucu olarak civa gibi tehlikeli elementler, alüminyum gibi zararlı maddeler bulunur.

Aşılarda bakteriyel kontaminasyonu engellemek için kullanılan timerosal diye bilinen madde organik bir civa bileşiğidir. Doğada toprakta, havada ve sularda bulunan civanın iki formu vardır: Metil-civa ve etil-civa. Metil-civa vücutta birikerek yüksek dozlarda insanlarda zehir etkisi gösterir. Etil-civa ise metil-civa’ya göre çok hızlı vücuttan atıldığı için toksik dozlara ulaşmaz. İnsana zarar vermez. Timerosal etil-civadır ve sadece çoklu doz içeren flakon şeklindeki aşılarda bulunur. Tek kişiye yapılmak için hazırlanmış enjektörde bulunan aşılarda zaten timerosal (etil-civa) yoktur. Timerosalin otizm yaptığı iddiası da ortaya atılmıştır. Ancak yapılan bilimsel çalışmalar timerosal ile otizm arasında hiçbir ilişki olmadığını göstermiştir.

Alüminyum ve skualen gibi maddeler aşıların etkisini artırıcı (adjuan) olarak 1930’lardan beri kullanılmaktadır. Bu maddeler de tıpkı civa bileşikleri gibi doğada çok yaygın olarak bulunurlar ve insanlar aşılarda karşılaştıkları adjuanlardan çok daha fazlası ile günlük hayat içerisinde karşılaşırlar. Üstelik her aşının içinde adjuan yoktur. Bugüne kadar yapılan bilimsel araştırmalar aşıların içindeki adjuanların insana zarar vermediğini göstermiştir.

ABD’de yılda 350 kişi duş kazasında ölüyor. Aşıların yan etkisinden ölen duyuyor musunuz?

Foto; UNICEF

İDDİA 8: Aşılar güvenli değildir; pek çok aşının çok tehlikeli yan etkileri vardır.

Aşılar çok güvenlidir. Lisanslı bir aşı, kullanım için onay almadan önce çok sayıda deneme aşaması boyunca titizlikle test edilir ve piyasaya çıktıktan sonra düzenli olarak yeniden değerlendirilir. Bilim insanları ayrıca, bir aşının olumsuz bir etkiye neden olabileceğine dair olası bir durum için çeşitli kaynaklardan gelen bilgileri sürekli olarak takip ederler. Çoğu aşı reaksiyonları, genellikle lokal ağrı veya hafif ateş gibi geçici reaksiyonlardır. Nadiren ciddi bir yan etki bildirilmesi durumunda bilimsel kurullar tarafından hemen ciddiyetle araştırılmaktadır. Ancak şu da bilinmelidir ki tıpta bir yöntemin güvenli olup olmadığına karar verirken o yöntem uygulanmadığında neler olacağına da bakılır. Elbette aşılanma çok nadir (kabaca yüz binde bir ile milyonda bir arasında bir olasılıkla) ciddi yan etkiye neden olabilir. Ancak aşılanmamak çok daha tehlikeli ve zararlıdır.

Aşılar her açıdan güvenlidirler. Hatta duş almaktan, yemek yemekten veya dışarda dolaşmaktan daha güvenlidirler. Çünkü sadece ABD’de her yıl 350 kişi duş veya banyo kazası nedeniyle, 200 kişi yemek yerken nefes borusuna kaçırarak, 40 kişi yıldırım çarpması ile hayatını kaybetmektedir.

Aşı reddindeki artışın sonucu; kızamık vakası 2 yılda 8’den 557’ye çıktı

Foto kaynağı; CDC

İDDİA 9: Aşı yaptırıp yaptırmamak kişisel bir karardır. Benim çocuğuma aşı yaptırmamam kimseyi ilgilendirmez.

Aşılanma sadece aşılanan kişiyi değil tüm toplumu koruyan bir yöntemdir. Çünkü toplumdaki aşılı kişi sayısı çok yüksek olursa hastalık salgın yapamaz; aşılanmayan kişiler, aşılanan kişiler sayesinde hastalıktan korunmuş olur (toplum bağışıklığı). Ancak aşılanmayan kişi sayısı artarsa, toplum bağışıklığı etkisi azalır ve salgınlar görülür. Bu nedenle aşı olma kararı salgın yapabilen infeksiyonlar söz konusu olduğunda bireysel bir karar değil, toplum sağlığı için bir gerekliliktir.

Bu konu ülkemiz açısından çok kritiktir. Son yıllarda ülkemizde çocuklarına aşı yaptırmayan ailelerin sayısı tehlikeli bir şekilde artmaktadır: 2014’te 1.370, 2015’te 5.091, 2016’da 11.470 iken 2017’de 23.000’i geçmiştir. Bu artış trendi devam ettiği takdirde önümüzdeki yıllarda büyük salgınlar kaçınılmaz olacaktır. Nitekim salgınların ilk bulguları görülmeye başlamıştır. 2013 yılındaki salgın sonrasında yapılan aşı kampanyası sayesinde kızamık olgu sayısı 2016 yılında sadece 8 iken, 2017 yılında 84 olmuş, 2018 yılında 557’ye ulaşmıştır.

İDDİA 10: Aşılarla ilgili çok yan etki var, ama aşı firmaları bunların bilinmesine engel oluyor.

Aşılar toplum sağlığını ilgilendiren ürünler olduğu için aşı uygulamaları bağımsız bilimsel kuruluşlar (Dünya Sağlık Örgütü, Uzmanlık Dernekleri, Avrupa Hastalık Kontrol Merkezi, CDC vb) ve ulusal sağlık otoriteleri tarafından günü gününe izlenmektedir. Tüm dünyada çok titiz çalışan aşı yan etkisi takip sistemleri vardır ve aşılar yan etki açısından ilaçlardan çok daha yakın takip edilir. En ufak bir şüphe oluştuğunda bağımsız bilim insanlarından oluşan komisyonlar kurularak araştırılır, bilimsel ortamlarda şeffaf bir şekilde paylaşılır, tartışılır ve sonuçlar tüm hekimlere ve sağlık çalışanlarına duyurulur.

KLİMİK, iddiaların cevaplarının ardından bir sonuç yazarak, aşılara genel bir bakış sağladı. KLİMİK’in sonuç yazısı: “Aşılar insanoğlunun sağlık alanındaki şüphesiz en değerli buluşudur. Bilimsel olarak aşılarla ilgili tartışılacak çok başlık olduğu ve bilim insanları arasında, bilimsel ortamlarda tartışıldığı doğrudur. Ancak bu tartışmalar sadece daha etkili, daha az yan etkisi olan daha ucuz ve pratik aşıların nasıl geliştirilebileceğine ve aşılanma oranlarının nasıl artırılabileceğine ilişkindir. Hiçbir bilimsel ortamda aşıların gerekli olup olmadığının tartışıldığını duyamazsınız. Aşıların çağımızın üretim ilişkileri içinde, kapitalist sistemin işleyişine tabi olarak büyük şirketler tarafından üretilmesi, satılması ve kullanılması da aşılara karşı olmak için bir gerekçe olmamalıdır. Yapılması gereken, insanların aşı olmaması için değil, tam tersine, aşıların gelişmiş-gelişmemiş tüm ülkelere aynı miktarda ve kolaylıkla temin edilmesi, zengin-fakir herkese ücretsiz şekilde yapılması için mücadele etmektir. Aşılar bütün insanlık içindir.”

Prof. Dr. Alpay Azap kimdir?

Prof. Dr. Alpay Azap

Dernek Başkanı Prof. Dr. Alpay Azap, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı‘nda görevini yürütüyor. 

Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği (KLİMİK), Avrupa Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği (ESCMID), Türk Hematoloji Derneği ve Febril Nötropeni Derneği üyelikleri bulunan Dr. Alpay Azap, 2008-2011 yılları arasında KLİMİK Derneği Yeterlilik Sınav Komisyon Sekreterliği görevini yürüttü. Ardından, 2011-2013, 2013-2015, 2015-2017 dönemlerinde KLİMİK yönetim kurulu üyeliği yaptı. 2017-2019 döneminde başladığı yönetim kurulu başkanlığı görevine 2019-2021 döneminde de devam etmektedir. KLİMİK altında 2013 yılında kurulan Erişkin Bağışıklaması Çalışma Grubu’nun yürütme kurulu üyesidir.

Klimik ve Infectious Diseases & Clinical Microbiology dergilerinin editörler kurulunda yer alan Prof. Dr. Alpay Azap’ın uluslararası bilimsel dergilerde yayımlanmış 28 makalesi, uluslar arası bilimsel toplantılarda ikisi sözel olmak üzere 24 bildirisi, ulusal bilimsel dergilerde yayımlanmış 30’un üzerinde makalesi ve ulusal bilimsel toplantılarda sunulmuş 100’ün üzerinde sözel ve poster bildirisi bulunuyor.

Bağışıklama, sağlık bakımıyla ilişkili infeksiyonlar, infeksiyon epidemiyolojisi, bağışıklığı baskılanmış hastalarda (organ nakil alıcıları, kanser hastaları vb) gelişen infeksiyonlar, antibiyotik direnci, grip ve yeni ortaya çıkan infeksiyonlar Prof. Dr. Azap’ın özel ilgi alanlarıdır.

Yazının tamamı için; KLİMİK 

Kaynaklar;

KLİMİKin raporu

Ankara Üniversitesi – Prof. Dr. Alpay Azap CV

Alakalı İçerikler
Haber

Petrol talebi eskisi kadar artmayabilir - En yüksek petrol talebini geçtik mi?

HaberSağlık

Dünyanın ilk kalpsiz insanı; Craig Lewis

DoğaHaber

Türkiye'den 7/24 yaban hayatından canlı yayın için Kenan Kesmez'i takip edin!

DoğaİklimNe nedirÖzel Haberler

Kum fırtınası nedir? Nasıl korunulur?

Bilim dünyasının son haberlerini kaçırmamak için eposta bültenimize hemen üye olun.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir