Haber- Sayfa 3

Bilim dünyasında neler oluyor? Hangi araştırmalar gündemde? Yeni bilimsel gelişmeler neler? Dünya'da ve Türkiye'de bilim alanında neler yaşanıyor? Bilimma Haber başlığı altında bunları okuyabilirsiniz.

TÜBA “COVID-19 Küresel Salgınla Mücadele Özel Ödülü” verecek

/

TÜBA COVID-19 Küresel Salgınla Mücadele Özel Ödülü için başvurular açıldı. İlk kez verilecek olan ödüle, küresel pandemiye yol açan COVID-19 hastalığına karşı aşı ve ilaç geliştirme çalışmalarında yer alan ya da hastalığın teşhis ve tedavisinde görev alan araştırmacılar başvurabilecek.  Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Konseyi, COVID-19 hakkında ulusal çaplı hastalıkla mücadele ile teşhisten tedaviye tüm aşamalara yönelik özgün yöntem ve ürün geliştiren araştırmacıların başvurabileceği bir ödül programı oluşturulmasına karar verdi. Tüm dünyayı etkisi altına alan COVID-19 küresel salgını ile ilgili üstün nitelikli bilimsel çalışmalarıyla öne çıkan bilim insanlarını araştırmaları için teşvik etmek, desteklemek ve onurlandırmak üzere düzenlenen programın adı “TÜBA COVID-19…

Sıtma paraziti Plasmodium’un gen ifadesini değiştirerek nasıl dormant hale geçtiği bulundu

//

Sıtma paraziti Plasmodium falciparum kurak mevsimlerde insan konakta hareketsiz kalarak saklanıyor. Birleşik Krallık’taki Exeter ve Almanya’daki Heidelberg üniversitelerinden araştırmacılar, sıtma parazitinin uygun olmayan koşullarda bile hayatta kalma stratejisini araştırdı. Ekip, parazitin gen ifadesini değiştirerek dormant yani uyku haline geçtiğini buldu.  Yeni araştırmalar, sıtmaya neden olan Plasmodium falciparum parazitinin, insan kan akışında tespit edilmeden hayatta kalmak için gen ifadesini değiştirebileceğini gösterdi. Aralarında Exeter Üniversitesinden Dr. Mario Recker‘ın da bulunduğu uluslararası araştırmacılardan oluşan bir ekip, Plasmodium falciparum adlı parazitin olumsuz koşullar altında nasıl görünüşte dormant (uykuda) olabileceğini inceledi. Çalışma, sıtmanın baş göstermesinden önce yağmur mevsiminde sivrisinek popülasyonları yeniden ortaya çıktığında, parazitin gözlenebilir semptomlar…

Mars toprağında bitki yetişir mi? Zor ama imkansız değil

/

Mars toprağında bitki yetiştirmek için bilim insanları çalışıyor. Georgia Üniversitesinden jeologlar, Mars toprağında bitkilerin büyüyüp büyüyemeyeceğini görmek için toprak koşullarını simüle etti. Araştırmacılar, yapay toprağın dokularının kabuklu ve kurumuş olduğunu ve Mars toprağının bilim insanlarını daha da zorlayacağını söyledi.  İnsanlığın bir sonraki adımı Mars’ta olabilir ancak bu görevler başlamadan önce, bilim insanlarının Kızıl Gezegen’de mahsul yetiştirmeyi öğrenmek de dahil olmak üzere çok sayıda çığır açan ilerlemeyi gerçekleştirmesi gerekiyor. Pratikte, astronotlar uzaya sürekli olarak humus taşıyamaz. Dolayısıyla, jeologlar halihazırda Mars yüzeyinde bulunan materyalleri en iyi nasıl kullanabileceklerini araştırıyor. Georgia Üniversitesi araştırmacıları bunu yapmak için, Mars’ta bulunan materyalleri taklit eden yapay toprak…

Ergen bebekler doğuran sinek; Çeçe sineğinin üreme stratejisi

/

Çeçe sineği (Glossina) alışılmışın dışında farklı bir üreme stratejisine sahip. Bu sinek türünün dişileri, kendisiyle aynı ağırlıkta ve hatta kendisinden bile daha ağır olabilen yavrular dünyaya getiriyor. Uyku hastalığına yol açan Trypanosoma gambiense parazitini taşıyan çeçe sinekleri, Orta ve Batı Afrika’da özellikle Zaire’de ırmak kenarlarında yaşıyor. Yeni yayımlanan bir çalışma, çeçe sineğinin üreme stratejisini açıklıyor.  Hayvanlar aleminin çoğunluğunda yavrular ebeveynlerinden daha küçük doğar ancak çeçe sineği de dahil birkaç böcek ailesinin üreme stratejisi biraz farklı. Bazı böceklerde anneler kendi ağırlığında ya da kendisinden daha büyük yavrular dünyaya getirir. Bu farklı üreme şekli iki ana faktör sayesinde mümkün oluyor; ilk olarak,…

Denizlerde mikroplastik sorunu; kirlenen denizler halk sağlığını da tehlikeye atıyor

//

Denizlerde mikroplastik kirliliği ve atık sorunu her geçen gün hem deniz canlılarının sağlığını hem de bizleri tehdit etmeye devam ediyor. Türkiye denizlerinde ve tatlı sularında yapılan araştırmalar, mikroplastiklerin varlığının artışına işaret ediyor. Deniz biyoloğu Doçent Dr. Sedat Gündoğdu, mikroplastik, atık ve plastik kullanımına bağlı olarak artan çöp tehlikesini anlattı.  Deniz biyoloğu Doç. Dr. Sedat Gündoğdu ile “denizlerde mikroplastiklerin durumu” konulu bir söyleşi yaptık. Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesinde çalışmalarını sürdüren Doç. Dr. Gündoğdu’nun araştırma konularının başında deniz biyolojisi ve denizlerde plastik kirliliği geliyor. Doç. Dr. Gündoğdu, söyleşide sorumuz üzerine, ülkemizdeki en kirli olarak nitelenebilecek kıyıların ve suların doğu Akdeniz bölgesi…

Kambur balina kanocuları neredeyse yutuyordu

/

Kambur balina Kaliforniya’da bir plajda az kalsın iki kanocuyu yutuyordu. Balinaları gözlemleyen iki kadın kanocu, suyun yüzeyine aniden çıkan bir kambur balinanın kanolarını devirmesiyle büyük bir şok yaşadı. Olay anına ilişkin kıyadan çekilen video görüntüsünün yanı sıra kanoculardan birinin çektiği cep telefonu kaydı da bulunuyor.  Julie McSorley ve Liz Cottriel isimli kadınlar, bir kambur balina ile hayatları boyunca unutamayacakları yakın bir karşılaşma yaşadı. Amerika Birleşik Devletleri’nin Kaliforniya eyaletindeki Avila Plajı’nda iki kanocu kadın bir kambur balina tarafından neredeyse yutuluyordu. Pazartesi günü öğleden sonra iki balina gözlemcisi kanoyla denize açılarak balinaları izliyordu. Kanocular, balinalara 9 metre kadar mesafede olduklarını düşünerek kendilerini…

Organizmaların organizasyonlarını anlamak için yeni bir model

//

Organizmaların organizasyonunu tanımlayan yeni bir model, biyolojik süreçlerin daha iyi anlaşılmasını sağlayabilir. Max Planck Enstitüsünden bir grup araştırmacı, canlı sistemlerdeki fiziksel hareketleri farklı bir yöntemle araştırıyor.  İlk bakışta, bir kurt sürüsünün vinaigrette sosu (yağ ve sirke karışımı) ile pek ilgisi yok gibi geliyor. Max Planck Dinamik ve Öz-Organizasyon Enstitüsü Direktörü fizikçi Prof. Dr. Ramin Golestanian liderliğindeki bir ekip, avcıların ve avların hareketi ile sirke ve yağın ayrılması arasında bağlantı kuran bir model geliştirdi. Ekip, şimdiye kadar sadece cansız madde için geçerli olan teorik bir çerçeveyi genişletti. Avcılara ve avlara ek olarak, enzimler veya kendi kendini organize eden hücreler gibi diğer…

TÜBİTAK Bilim, Özel, Hizmet ve Teşvik Ödülleri açıklandı

/

TÜBİTAK Bilim, Özel, Hizmet ve Teşvik Ödülleri’nin kazananları açıklandı. TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) resmî Twitter hesabı üzerinden ve web sitesinden yapılan duyuruda, 4 Bilim Ödülü, 1 Özel Ödül ve 13 Teşvik Ödülü verildiği açıklandı.  TÜBİTAK Bilim, Özel, Hizmet ve Teşvik Ödülleri 2020’nin sahipleri açıklandı. TÜBİTAK’ın bilimsel ve teknolojik alanlarda araştırma ve geliştirme faaliyetlerini desteklemek, araştırmacıların yetiştirilmeleri ve geliştirilmeleri için imkân sağlamak amacıyla verdiği “TÜBİTAK Bilim, Özel, Hizmet ve Teşvik Ödülleri” ile “Kutup Çalışmaları Ödülü” ne ilişkin 2020 değerlendirme sonuçları yayımlandı. Buna göre, TÜBİTAK Yönetim Kurulu tarafından 2020 yılında 4 Bilim Ödülü, 1 Özel Ödül ve 13 Teşvik Ödülü…

Antiviral etkili katmanı olan yüz maskesi virüsü yavaşlatabilir

/

Yüz maskesi takmadaki amaçlarımızdan biri kendimizi virüsten korumak iken, diğeri başkalarını bizden çıkacak virüsten korumaktır. Northwestern Üniversitesinden bir grup araştırmacı, maske kullanıcılarının solunum damlacıklarını başkalarına daha az bulaştırması için damlacıkları sterilize eden (mikroptan arındıran) antiviral katmanlı bir yüz maskesi tasarladı.  Pandemide insanlar sadece kendini korumak için değil, başkalarını da korumak için yüz maskesi takıyor. Bunu dikkate alan araştırmacılar, maske kullanıcısını daha az bulaşıcı hale getirmeyi amaçlayan bir maske geliştirdi. Ulusal Bilim Vakfı RAPID bursuyla desteklenen çalışma, maske kumaşlarını çıkarılan solunum damlacıklarını sterilize edebilen anti-viral kimyasallarla değiştirmekte. Araştırmacılar, laboratuvarda solumayı (inhalasyon), soluk vermeyi (ekshalasyon), öksürük ve hapşırıkları taklit ederek çoğu maskede kullanılan…

İnsan vücudunda yeni tükürük bezleri bulundu

/

İnsan vücudunda yeni tükürük bezleri kümesi keşfedildi. Tubarial tükürük bezleri adı verilen sistemin, tamamen yeni bir organ mı yoksa organ sisteminin parçası mı olduğu henüz bilinmiyor. Keşfin, tükürük bezlerine zarar verebilen ve kalıcı komplikasyonlar bırakabilen radyoterapi üzerinde etkisi olacağı düşünülüyor. İnsan vücudunun kafatasında, boğazın burun boşluğu ile birleştiği yer olan genizde bilateral (çift taraflı) yeni tükürük bezleri bulundu. Genizde yer alan torus tubarius bölgesinde bulunduğu için bu tükürük bezlerine tubarial bezler adı verildi. Tubarial bezlerin, genizde üst boğaz bölümünü nemlendirme işlevi gördüğü belirlendi. Bu tükürük bezlerinin şimdiye kadar fark edilmemesinin sebebi olarak ise manyetik rezonans görüntüleme (MRI), bilgisayarlı tomografi taraması…